Υπόμνημα για το νομοσχέδιο

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
Υπόμνημα για το νομοσχέδιο


«Βελτιώσεις της ποινικής νομοθεσίας για τους ανήλικους δράστες και ίδρυση νομικού προσώπου για την πρόληψη και αντιμετώπιση της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από ανήλικους»


Πέμπτη 15 Απριλίου 2010

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων έχει ξεκινήσει εδώ και 2 χρόνια μία καμπάνια για την κατάργηση των φυλακών ανηλίκων υπό τον τίτλο «Κανένα Παιδί σε Κελί». Οι δράσεις που επέλεξε ήταν: ενημέρωση πολιτών σε γειτονιές και σταθμούς μετρό, συλλογή υπογραφών, εκδηλώσεις –συζητήσεις για την κατάργηση των φυλακών ανηλίκων, συμμετοχή στο διάλογο της διακομματικής της Βουλής για το σωφρονιστικό σύστημα, συνεργασία με άλλους φορείς προστασίας των δικαιωμάτων των κρατουμένων ή/και του παιδιού. Αποτέλεσμα αυτής ήταν η συλλογή ____ υπογραφών συμπολιτών μας που ζητάνε μέσω της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων την κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και τη δημιουργία ανοιχτών δομών πρόνοιας και προστασίας των ανηλίκων.


Η εμπειρία που αποκομίσαμε, μας έδειξε ότι η κοινωνία έχει πλέον συνειδητοποιήσει ότι ο εγκλεισμός ανηλίκων ή/και μετεφήβων στη φυλακή, μόνο καταστροφικός μπορεί να είναι για την μετέπειτα ενήλικη ζωή τους. Άλλωστε, αυτό αποδεικνύουν και οι στατιστικές μελέτες που παρουσιάζουν ότι το 80% των ανηλίκων που είχαν καταδικαστεί σε εγκλεισμό, υποτροπίασαν και επέστρεψαν στη φυλακή στην ενήλικη ζωή τους. Δηλαδή το Κράτος απέτυχε να «σώσει» 8 στα 10 παιδιά, για τα οποία είχε αναλάβει την επιμέλεια.

Θεωρούμε ότι οι «βελτιώσεις» που προτείνει το υπουργείο Δικαιοσύνης στο νομοσχέδιο για την παραβατικότητα των ανηλίκων είναι σε ορθότερη κατεύθυνση αλλά κινούνται για μία ακόμα φορά στο πλαίσιο της μηδενικής ανοχής και της καταστολής. Η επισκόπηση στα αρχεία των ανήλικων κρατουμένων δείχνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία τους καταδικάζεται σε φυλάκιση για αδικήματα που κινούνται στο πεδίο της ελαφράς εγκληματικότητας (κλοπές, χρήση ψυχότροπων ουσιών) ή αποτελούν μη νόμιμους μετανάστες που καταδικάζονται σε εγκλεισμό (υπό τη μορφή της διοικητικής κράτησης) έως ότου αποφασιστεί η απέλασή τους.

Θεωρούμε ότι το υπάρχον δίκαιο ανηλίκων δεν χρήζει μεταρρυθμίσεων αλλά αλλαγής πολιτικής. Η νεανική παραβατικότητα είναι ένα συχνό φαινόμενο, αλλά ταυτόχρονα παροδικό. Η ενδεχόμενη υπερβολική προσφυγή στα ποινικά μέσα –δηλαδή η επιβολή κατασταλτικών ποινών- έχει καταστροφικές στιγματιστικές συνέπειες για τα άτομα νεαρής ηλικίας, που ακόμα διαμορφώνουν το χαρακτήρα τους. Στο στιγματισμό ανηλίκων συμβάλλει και το ποινικό μητρώο ανηλίκων, το οποίο τους αποκλείει από οποιαδήποτε επαγγελματική αποκατάσταση στο δημόσιο τομέα και τους εμποδίζει να βρουν δουλειά και στον ιδιωτικό. Επιπλέον πολλές φορές το μητρώο στέκεται εμπόδιο ακόμα και να νοικιάσουν σπίτι ή να πάρουν κάποιο δάνειο για να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση. Για αυτό θεωρούμε ότι η κατάργηση του ποινικού μητρώου ανηλίκων επιβάλλεται προκειμένου να προστατευθεί το μέλλον τους μετά την έκτιση της ποινής.

Το Ελληνικό Δίκαιο Ανηλίκων διαμορφώθηκε με γνώμονα την αγωγή αντί της τιμωρίας, εστιάζοντας στην εξατομικευμένη μεταχείριση του ανήλικου παραβάτη. Ωστόσο, εμπεριέχει διατάξεις που κινούνται στο κατασταλτικό μοντέλο δικαιοσύνης και όχι πρόνοιας, οι οποίες έχουν οδηγήσει εκατοντάδες παιδιά στη φυλακή. Γι’ αυτό θα πρέπει να νομοθετηθεί ένα νέο Δίκαιο Ανηλίκων που θα έχει μοναδικό γνώμονα την προστασία του ανήλικου και την αποφυγή με κάθε τρόπο του στιγματισμού του (εγκλεισμός, ποινικό μητρώο, δημοσίευση του ονόματός του στα ΜΜΕ, δημοσίευση της φωτογραφίας του κλπ).



Ανήλικη παραβατικότητα



Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: 1/1/2003 εγκλείονταν 449 ανήλικοι, 1/1/2004 αυξήθηκαν στους 543, 1/1/2005 μειώθηκαν στους 445, 1/1/2006 μειώθηκαν στους 420, 1/1/2007 μειώθηκαν στους 376, 1/1/2008 αυξήθηκαν στους 446 και στις 1/1/2009 αυξήθηκαν στους 520. Σύμφωνα με άλλα στοιχεία που έδωσε το Υπουργείο στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» το 2004 οι κρατούμενοι ήταν 515, το 2005 μειώθηκαν στους 472, το 2006 μειώθηκαν στους 310, το 2007 αυξήθηκαν στους 628, το 2009 αυξήθηκαν στους 696 ενώ τον Μάρτιο του 2010 υπήρχαν 514 παιδιά στη φυλακή. Οι ανήλικοι κρατούμενοι αποτελούν μόλις το 0,44% του συνόλου των κρατουμένων (11.736 στις 1/1/2009). Αυτό αποδεικνύει την περιορισμένη κλίμακα της ανήλικης παραβατικότητας. Ωστόσο, για εμάς 514 παιδιά στη φυλακή σημαίνει τουλάχιστον 412 επιπλέον κρατούμενοι λίγα χρόνια αργότερα (αριθμός που αναλογεί 80% υποτροπής των ανηλίκων κρατουμένων). Για εμάς σημαίνει ότι το Κράτος αποτυγχάνει να σώσει 412 παιδιά και να τα βοηθήσει να έχουν μία ομαλή εφηβική άρα και ενήλικη ζωή. Από την άλλη η Στέγη Ανηλίκων στη Σύρο, για παράδειγμα, η οποία δεν προβλέπει σε καμία περίπτωση εγκλεισμό, ούτε πειθαρχικές ποινές, είναι στελεχωμένη με ψυχολόγο και εκπαιδευτικούς έχει καταφέρει να σώσει 9 στα 10 παιδιά που καταλήγουν στα δικαστήρια ανηλίκων. Γι’ αυτό θεωρούμε ότι υπεύθυνοι για αυτά τα παιδιά πρέπει να ορίζονται ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, εκπαιδευτικοί, άνθρωποι που έχουν την κατάρτιση και την υπομονή να αντιμετωπίσουν την ανήλικη παραβατικότητα και όχι σωφρονιστικοί υπάλληλοι, κλειδοκράτορες της ζωής και συμπεριφοράς των ανηλίκων μέσα στη φυλακή. Θεωρούμε ότι τα παιδιά πρέπει να εντάσσονται στο σχολικό περιβάλλον, στη γειτονιά τους, να παρέχεται βοήθεια στην οικογένεια και στον ανήλικο και όχι να αποκλείεται από το κοινωνικό σύνολο σε κάποια φυλακή.



Συνθήκες κράτησης



Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων έχει πραγματοποιήσει επισκέψεις στη φυλακή ανηλίκων του Αυλώνα ενώ βρίσκεται σε καθημερινή τηλεφωνική επαφή με τους ανήλικους κρατούμενους του Αυλώνα και του Βόλου.

Το περιβάλλον διαβίωσης των ανήλικων κρατουμένων είναι ακατάλληλο και αντιπαιδαγωγικό. Η εφηβική και μετεφηβική ηλικία καθορίζει τον χαρακτήρα του παιδιού ως ενήλικου ενώ ο τρόπος ζωής του, τον ακολουθεί ως βίωμα για όλη του τη ζωή.

Η φυλακή βρίσκεται έξω από τον ιστό της πόλης, της κοινωνίας, της οικογένειας. Ψηλοί τοίχοι χωρίζουν τα παιδιά από τους συνομηλίκους τους, από την οικογένειά τους, τη φυσιολογική ζωή. Το προαύλιο είναι τσιμεντένιο, χωρίς ίχνος πράσινου, χωρίς αθλητικές εγκαταστάσεις και χώρους διασκέδασης. Το σχολείο, που υπολειτουργεί, βρίσκεται μέσα στη φυλακή με αποτέλεσμα συμμαθητές των ανηλίκων να είναι συγκρατούμενοί τους. Τα βιώματά των μαθητών αυτών είναι ίδια με τα βιώματα των συμμαθητών τους. Μαθαίνουν ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος ζωής εκτός από αυτόν που οι ίδιοι βιώνουν. Τα επισκεπτήρια γίνονται με τζάμι και τηλέφωνο απαγορεύοντάς τους τη σωματική επαφή με τους συγγενείς τους. Ζουν σε ένα αυστηρό πρόγραμμα που επιτηρείται και ορίζεται από τους σωφρονιστικούς υπάλληλους, ανθρώπους που έχουν διοριστεί για να επιβάλλουν πειθαρχία, τάξη και υπακοή. Οι τοίχοι είναι ξεθωριασμένοι με υγρασίες ενώ το μοναδικό χρώμα που βλέπουν είναι το γκρι. Το φαγητό, όπως καταγγέλλουν τα παιδιά, είναι ακατάλληλο και δεν επαρκεί για όλους. Η μοναδική επικοινωνία με την υπόλοιπη κοινωνία είναι δια μέσω της οικογένειάς τους –που οι στατιστικές πάλι δείχνουν ότι πρόκειται συνήθως για ασταθές περιβάλλον.

Από την άλλη στη φυλακή ανηλίκων του Βόλου, λόγω του υπερπληθυσμού η διεύθυνση θεώρησε ως μέτρο αποσυμφόρησης την μετατροπή δυο από τις σχολικές αίθουσες σε θάλαμο κρατουμένων. Σύμφωνα με καταγγελίες κρατουμένων στην Πρωτοβουλία, 15 παιδιά συνωστίζονται σε θαλάμους των 10 ατόμων, ενώ το ζεστό νερό -όπως είναι αυτονόητο- δεν επαρκεί για όλα.

Επιβάλλονται πειθαρχικές ποινές (δηλαδή περαιτέρω του εγκλεισμού ποινές) στους απείθαρχους ανήλικους κρατούμενους (άρθρο 68 Ν2776/1999). Ενδεικτικά πειθαρχικά παραπτώματα θεωρούνται: απείθεια στις νόμιμες εντολές του προσωπικού του καταστήματος, άσκηση ή απειλή άσκησης βίας κατά μελών του προσωπικού (Σημ: απειλή μπορεί να αποτελέσει και η εξύβριση, διόλου απίθανη για έναν οργισμένο έφηβο που βρέθηκε στη φυλακή στα 16 του χρόνια), καταστροφή περιουσιακών στοιχείων του καταστήματος, ψευδής απόπειρα αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμός ή κατάποση ξένων αντικειμένων για αποφυγή εκπλήρωσης υποχρεώσεων ή για επίτευξη ευεργετήματος (Σημ: τιμωρείται, δηλαδή, ο ανήλικος που βρίσκεται σε ψυχολογική σύγχυση και βλάπτει τον εαυτό του. Αντί φροντίδας και μέριμνας επιβάλλεται καταστολή), παρότρυνση άλλου κρατούμενου για διάπραξη των παραπτωμάτων όλων των κατηγοριών κλπ. Οι πειθαρχικές ποινές (άρθρο 69 Ν2776/1999) που επιβάλλονται είναι: απομόνωση από 1 έως 10 μέρες (σύμφωνα με το νόμο επιβάλλεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις αλλά η εμπειρία μας έχει δείξει το αντίθετο), μεταγωγή, στέρηση της δυνατότητας συμμετοχής σε εργασία ή πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης. Η επιβολή πειθαρχικών ποινών αυξάνει το χρόνο εγκλεισμού σε κάποιες περιπτώσεις. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις όπου επιβάλλονται, αποκλείει τους ανήλικους όχι μόνο από τα προγράμματα κατάρτισης αλλά μέχρι και από το σχολείο (αφού για τη συμμετοχή του απαγορεύεται να έχει ο κρατούμενος πειθαρχικές ποινές). Ακόμα έχουμε δεχτεί καταγγελίες για πειθαρχικές ποινές κατάσχεσης της τηλεόρασης ή του ραδιοφώνου, απαγόρευσης τηλεφωνικής επικοινωνίας, ακόμα και απαγόρευσης επισκεπτηρίων. Τέλος οι πειθαρχικές ποινές αποκλείουν κρατούμενους από το να εγκριθεί η αίτησή τους για άδεια ή και υφ' όρων απόλυσης. Γι΄ αυτό θεωρούμε επιτακτική την κατάργηση των πειθαρχικών ποινών.

Ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής ημιελεύθερης διαβίωσης, η οποία ωστόσο δεν έχει εφαρμοστεί σε καμία περίπτωση. Η ημιελεύθερη διαβίωση «έχει ως σκοπό την επαγγελματική ή άλλη απασχόληση των ανηλίκων έξω από τα καταστήματα κράτησης χωρίς διαρκή επιτήρησή τους». Βέβαια, θεωρούμε ότι η ημιελεύθερη διαβίωση θα πρέπει να επιβάλλεται ως έσχατη ποινή αντί της έσχατης ποινής του εγκλεισμού, και όχι όπως ορίζει ο νόμος ως στάδιο επανένταξης «πριν το καθεστώς πλήρους ελευθερίας» (άρθρο 59 Ν2776/1999). Θεωρούμε ότι θα είναι πολύ πιο ευεργετικό για έναν κρατούμενο παραβάτη να βρίσκεται εντός της κοινωνίας την υπόλοιπη μέρα και να επιστρέφει το βράδυ παρά να βρίσκεται σε συνεχή εγκλεισμό.



Ανήλικες κρατούμενες



Για τις ανήλικες κρατούμενες δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία επίσημα αλλά σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Ελευθεροτυπία τον Μάρτιο του 2010, υπήρχαν 29 ανήλικες. Θεωρούμε ότι οι ανήλικες κρατούμενες, τα κορίτσια, υπόκεινται σε ακόμα σκληρότερες συνθήκες από ότι τα αγόρια αφού λόγω της ακόμα μικρότερης παραβατικότητάς τους εγκλείονται μαζί με ενήλικες κρατούμενες. Ο συγχρωτισμός των ανηλίκων κοριτσιών με τις ενήλικες κρατούμενες είναι ακόμα περισσότερο στιγματιστικός και ψυχοφθόρος αφού βρίσκονται σε καθημερινή επαφή με την ενήλικη εγκληματικότητα. Επιπλέον τα κορίτσια επιβάλλονται σε κολπικό έλεγχο, όπως και οι γυναίκες. Η σκέψη και μόνο ότι 16χρονα κορίτσια (των οποίων το έγκλημα είναι μικροκλοπές ή χρήση ψυχότροπων ουσιών) αναγκάζονται να κάτσουν στη γυναικολογική καρέκλα για να ελεγχθεί ο κόλπος τους αν φέρουν απαγορευμένα είδη στη φυλακή, ενισχύει αυτόματα την πεποίθησή μας ότι η φυλακή δεν είναι χώρος για ένα παιδί.



Ανήλικοι υπόδικοι κρατούμενοι



Το 50% των ανήλικων κρατουμένων είναι υπόδικοι. Πρόκειται δηλαδή για ανήλικους που φυλακίζονται κατά παράβαση του τεκμηρίου αθωότητας χωρίς να έχουν δικαστεί. Το Δίκαιο Ανηλίκων έχει θεσμοθετηθεί έτσι ώστε να υπάρχουν αρκετές δικλείδες ασφαλείας που θα αποτρέπουν τον εγκλεισμό των ανηλίκων κρατουμένων. Ωστόσο η εφαρμογή του νόμου αποδεικνύει ότι οι δικλείδες αυτές αφήνουν «παραθυράκια» που επιτρέπουν 1 στους 2 ανήλικους κρατούμενους που βρίσκονται στη φυλακή να εγκλείονται χωρίς καν να έχουν δικαστεί για το αδίκημα που διέπραξαν. Με άλλα λόγια επιβάλλεται η λογική της μηδενικής ανοχής σε παιδιά που δεν έχει αποφασιστεί ακόμα από το δικαστήριο αν χρήζουν σωφρονιστικού εγκλεισμού.



Κρατούμενοι «χωρίς χαρτιά»



Στο κατάστημα κράτησης ανηλίκων Βόλου υπάρχουν αυτή τη στιγμή 123 ανήλικοι κρατούμενοι, η πλειοψηφία των οποίων είναι ασυνόδευτοι ανήλικοι μετανάστες που το μόνο τους έγκλημα είναι ότι μπήκαν παράνομα στη χώρα μας ή ανήλικοι μετανάστες που παραβατούν ως απόρροια της οικονομικής τους κατάστασης (μικροκλοπές). Επιπλέον τουλάχιστον οι μισοί κρατούμενοι στην Αυλώνα είναι μετανάστες «χωρίς χαρτιά». Θεωρούμε ότι για αυτά τα παιδιά ένα κράτος πρόνοιας θα έπρεπε να αποτελέσει δίχτυ προστασίας. Το να φτάσουν ανήλικοι να φεύγουν από τη χώρα τους και να ταξιδεύουν μόνοι τους για μία καλύτερη ζωή μακριά από πόλεμο ή/ και φτώχεια δεν πρέπει να τιμωρείται. Ίσα ίσα αυτά τα παιδιά θα έπρεπε να φιλοξενούνται σε δομές ένταξης στην κοινωνία και να προστατεύονταν ώστε να μην βρίσκονται σε επαφή με το έγκλημα για να μπορέσουν να εξελιχθούν ευσυνείδητοι και νομοταγείς ενήλικες.





Μετά την αποφυλάκιση



Οι ανήλικοι κρατούμενοι όταν αποφυλακίζονται έρχονται αντιμέτωποι με την κοινωνία που τους έχει αποκλείσει. Δεν βρίσκουν δουλειά, έχουν σπάσει οι οικογενειακοί δεσμοί και στη γειτονιά τους είναι δακτυλοδειχτούμενοι. Η κατάργηση του ποινικού μητρώου είναι ένα πρώτο βήμα για την επαγγελματική τους κυρίως αποκατάσταση. Ωστόσο, η ανυπαρξία δομών επανένταξης και στήριξης των αποφυλακισμένων είναι η μεγαλύτερη αιτία που οδηγεί τους ανήλικους από την παραβατικότητα στην εγκληματικότητα. Η «ΕΠΑΝΟΔΟΣ», σύμφωνα με τους αποφυλακισμένους, δεν μπορεί να τους στηρίξει. Θεωρούμε ότι σε κάθε δήμο θα έπρεπε να δημιουργηθεί γραφείο επανένταξης κρατούμενων, το οποίο θα τους παρέχει δουλειά, σπίτι και ψυχολογική υποστήριξη. Ακόμα τα επιδόματα αποφυλάκισης που παρέχονται από τον ΟΑΕΔ είναι τόσο γραφειοκρατικά και ελάχιστα, με πολλούς περιορισμούς για συγκεκριμένες κατηγορίες πρώην κρατουμένων (χρήστες ψυχότροπων ουσιών) και ουσιαστικά είναι ανύπαρκτα βοηθήματα. Ένα ταμείο πρόνοιας και οικονομικής στήριξης αποφυλακισθέντων θα είναι ευεργετικό για όλους όσοι αποφυλακίζονται και δεν έχουν πόρους για να συνεχίσουν την ζωή τους.



















Επί του νομοσχεδίου



Με το νομοσχέδιο «Βελτιώσεις της ποινικής νομοθεσίας για τους ανήλικους δράστες και ίδρυση νομικού προσώπου για την πρόληψη και αντιμετώπιση της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από ανήλικους» επέρχονται κάποιες αποσπασματικές βελτιώσεις στη νομοθεσία περί ανηλίκων, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν αντιμετωπίζουν τα σοβαρά προβλήματα της ποινικής μεταχείρισής τους με ριζοσπαστικό τρόπο, ενώ οι όποιες τροποποιήσεις σταματούν στην πόρτα της φυλακής ή του ιδρύματος, δεδομένου ότι δεν γίνεται καμία αναφορά στις συνθήκες κράτησης των ανηλίκων.



Ειδικότερα:



Άρθρο 1

Με το πρώτο άρθρο τροποποιείται το άρθρο 54 του Ποινικού Κώδικα εις τρόπον ώστε να μειωθεί η ελάχιστη και η μέγιστη διάρκεια κράτησης σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων. Αυτή διαμορφώνεται σε έξι μήνες έως πέντε έτη, αν για την πράξη που τελέστηκε ο νόμος απειλεί κάθειρξη μέχρι δέκα ετών για τους ενήλικες (ενώ προβλεπόταν ποινή από έξι μήνες έως δέκα έτη) και σε δύο έως δέκα έτη αν η απειλούμενη ποινή είναι πρόσκαιρη κάθειρξη μεγαλύτερη των δέκα ετών ή ισόβια (ενώ προβλεπόταν από πέντε έως είκοσι έτη). Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα «σε εξαιρετικές περιπτώσεις ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων που απειλούνται με ισόβια κάθειρξη ή κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών», το δικαστήριο να επιβάλλει κράτηση μέχρι δεκαπέντε ετών.

Όπως προκύπτει οι ποινές των ανηλίκων παραμένουν εξοντωτικές, ακόμη κι αν δεν συμμερίζεται κανείς την άποψη για την πλήρη κατάργηση των φυλακών ανηλίκων, ενώ η ασάφεια του νόμου περί «εξαιρετικών περιπτώσεων» και «ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων» είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει στην επιβολή ποινής 15 ετών για τη δεύτερη κατηγορία αδικημάτων.



Άρθρο 2

Με το δεύτερο άρθρο τροποποιείται το άρθρο 126 του Ποινικού Κώδικα και προβλέπεται ότι σε ανήλικο δράστη μέχρι 15 ετών επιβάλλονται μόνο αναμορφωτικά μέτρα, καθώς και το 127 Π.Κ., σύμφωνα με το οποίο φυλάκιση σε κατάστημα κράτησης νέων επιβάλλεται πλέον μόνο στους ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει τα 15 έτη (από 13 που ήταν), σε περίπτωση που κριθεί ότι δεν επαρκούν τα αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα, και εφόσον η πράξη τους είναι κακούργημα «και ο ποινικός σωφρονισμός κρίνεται απολύτως αναγκαίος, ενόψει της προσωπικότητας του ανηλίκου και του γεγονότος ότι η υπό κρίση αξιόποινη πράξη εμπεριέχει στοιχεία βίας, στρέφεται κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας ή αποτελεί μέρος ευρύτερης εγκληματικής δραστηριοποίησής του».

Δυστυχώς με το άρθρο αυτό και τη γενική αναφορά στα θεραπευτικά ή αναμορφωτικά μέτρα που προβλέπονται από τον Π.Κ. πλην όμως στην πράξη τα περισσότερα από αυτά δεν εφαρμόζονται ή είναι κενά περιεχομένου, (ενδεικτικά ακόμα και η ανάθεση της επιμέλειας ανηλίκου σε επιμελητή ανηλίκων στην ουσία πρόκειται για κενό γράμμα όταν πρόκειται για μια υπηρεσία υποστελεχωμένη και με προσωπικό χωρίς ειδική εκπαίδευση που ελάχιστα μπορεί να προσφέρει στον ανήλικο ανεξάρτητα από τις καλές προθέσεις αυτών που τη στελεχώνουν, ενώ ούτε λόγος για κάποια άλλα από τα αναμορφωτικά μέτρα που ο νόμος προβλέπει πχ. φοίτηση του ανηλίκου σε σχολές, παρακολούθηση κοινωνικών και ψυχολογικών προγραμμάτων, παροχή κοινωφελούς εργασίας κοκ) είναι σαφές ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν στην πλειοψηφία τους ευχολόγια, ενώ ο ποινικός σωφρονισμός (και πάλι λόγω της αοριστίας της διάταξης) θα αποτελέσει τον κανόνα για τους ανήλικους, με την εξαίρεση ίσως των τροχαίων παραβάσεων, που προς το παρόν αποτελούν ικανή και αναγκαία συνθήκη για να καταλήξει ένας μεγάλος αριθμός ανηλίκων στη φυλακή.



Άρθρο 3



Με το άρθρο αυτό τροποποιείται το άρθρο 129 Π.Κ. και θεσμοθετείται το (θα έπρεπε) αυτονόητο δικαίωμα ακρόασης του ανηλίκου στο Τριμελές δικαστήριο που αποφασίζει για την υπό όρους απόλυσή του, ήτοι το δικαίωμα του να παρασταθεί αυτοπροσώπως ή με συνήγορο.

Η διάταξη αναμφισβήτητα κινείται σε σωστή κατεύθυνση, με την αυτονόητη διευκρίνιση ότι δεν μπορεί να αναμένεται από ένα παιδί 16-17 ετών να υποστηρίξει αποτελεσματικά τα δικαιώματά του χωρίς δικηγόρο. Αντιθέτως είναι επιβεβλημένο να παρίσταται με συνήγορο που πρέπει να του διορίζει το κράτος, όταν δεν έχει τις οικονομικές δυνάμεις να διορίσει ο ίδιος ο ανήλικος συνήγορο της επιλογής του.



Άρθρο 4



Με το άρθρο αυτό τροποποιείται το άρθρο 7 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας ως προς τη σύνθεση και τη διάρκεια της θητείας των δικαστών ανηλίκων. Συγκεκριμένα προβλέπεται ότι ο Πρόεδρος του δικαστηρίου θα είναι Πρόεδρος Πρωτοδικών (και όχι πρωτοδίκης) με τριετή (από διετή) θητεία, που μπορεί να ανανεώνεται για μια 3ετία ακόμα. Παράλληλα διατυπώνεται το ευχολόγιο οι δικαστές ανηλίκων να έχουν παρακολουθήσει ειδικά σεμινάρια που θα (!) οργανώνει η Εθνική Σχολή Δικαστών ή να έχουν κάνει ειδικές μεταπτυχιακές σπουδές ή διδακτορικό.

Δηλαδή όχι μόνο δεν ορίζονται ειδικοί δικαστές για τους ανήλικους, αλλά αντιθέτως διαιωνίζεται εις βάρος των ανηλίκων το καθεστώς του αυτοσχεδιασμού των δικαστών που όχι μόνο ειδικές σπουδές δεν έχουν (αν υπάρχουν τέτοιοι δικαστές ας μας τους υποδείξουν) αλλά έχουν συνηθίσει να ρίχνουν «καμπάνες» και δεν αλλάζουν τόσο εύκολα συνήθειες επειδή θα υπηρετήσουν για μια 3ετία σε δικαστήριο ανηλίκων.

Επιπλέον τίποτα δεν προβλέπεται για υποχρεωτικές επισκέψεις τους σε φυλακές και ιδρύματα ανηλίκων ως κομμάτι της εκπαίδευσή τους, κάτι που ίσως θα οδηγούσε σε μια ευαισθητοποίηση τους κατά την επιβολή της ποινής τουλάχιστον.



Άρθρο 5



Με το άρθρο προστίθεται εδάφιο στο άρθρο 45Α του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, σύμφωνα με το οποίο απαιτείται πλέον ακρόαση του ανηλίκου «εφόσον αυτή είναι εφικτή» (!) κατά τη διερεύνηση από τον εισαγγελέα της δυνατότητας να απόσχει από την ποινική δίωξη αν η τελεσθείσα πράξη είναι πταίσμα ή πλημμέλημα.

Και εδώ εκτός από την αδυναμία να γίνει κατανοητό πότε η ακρόαση δεν είναι εφικτή, δεν γίνεται λόγος για υποχρεωτική παράσταση του ανηλίκου με δικηγόρο, η οποία είναι αναγκαία και η μόνη ικανή ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματά του για τους λόγους που προαναφέρθηκαν.



Άρθρο 6



Αφορά ρυθμίσεις για την αρμοδιότητα των δικαστηρίων ανηλίκων ώστε να συμβαδίζουν με τις αλλαγές στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο που προαναφέρθηκαν.



Άρθρο 7



Με το άρθρο αυτό θεσμοθετείται πλέον ρητά ότι τα αδικήματα που τελούνται από ανήλικους δεν δικάζονται ποτέ ως αυτόφωρα.



Άρθρο 8



Με το άρθρο τροποποιείται το άρθρο 282 περί προσωρινής κράτησης, η οποία μπορεί να επιβληθεί πλέον μόνο σε ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος εφόσον για την πράξη απειλείται ποινή κάθειρξης τουλάχιστον 10 ετών, η οποία μπορεί να διαρκεί μέχρι έξι μήνες, χωρίς δυνατότητα παράτασης. Επιπλέον προστίθεται ότι η παραβίαση των περιοριστικών όρων που τυχόν έχουν επιβληθεί, δεν μπορεί να οδηγήσει «από μόνη της» σε προσωρινή κράτηση.

Είναι σαφές ότι παρά τη μείωση του πληθυσμού των φυλακών ανηλίκων που θα επιφέρει η διάταξη με τη μείωση της διάρκειάς της, είναι πραγματικά λυπηρό να μη γίνεται το βήμα αν όχι της κατάργησης των φυλακών ανηλίκων, τουλάχιστον της προφυλάκισής τους για προφανείς λόγους, με αποτέλεσμα οι υπόδικοι ανήλικοι να αποτελούν σήμερα το 50% του πληθυσμού των φυλακών (τα στοιχεία παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης τον Οκτώβριο του 2009). Αυτό προφανώς δεν θα αλλάξει με τον νέο νόμο (όπως δεν άλλαξε ούτε για τους ενήλικους παρά την αυστηροποίηση των προϋποθέσεων του νόμου), απλώς θα μειωθεί η διάρκεια της προσωρινής κράτησης, χωρίς να παύει να τον στιγματίζει και να καταστρέφει τη ζωή του με πολλούς και ποικίλους τρόπους.



Άρθρο 9



Με το άρθρο προστίθεται στο άρθρο 340 Κ.Π.Δ. σύμφωνα με την οποία ο ανήλικος μπορεί να παρίσταται με δικηγόρο, αλλά υποχρεωτικά εμφανίζεται και προσωπικά ενώ διορίζεται υποχρεωτικά συνήγορος από το δικαστήριο για τα κακουργήματα, εφόσον δεν έχει οριστεί από τον ίδιο τον ανήλικο.

Η υποχρεωτική αυτοπρόσωπη εμφάνιση του κατηγορουμένου ανηλίκου, αποτυπώνει όλη την νοοτροπία του νομοσχεδίου, σύμφωνα με την οποία δικάζεται όχι μόνο η πράξη, ανεξάρτητα από τη βαρύτητά της, αλλά και η εν γένει προσωπικότητα του ανηλίκου φερόμενου ως δράστη, γεγονός που συχνά αποβαίνει εις βάρος του, αν το «στυλ» και η «συμπεριφορά» του δεν συμφωνούν με την ηθική του δικαστή ή αν δεν προβεί σε δήλωση μετανοίας ακόμη και για το πιο ασήμαντο αδίκημα.

Περαιτέρω, αν και η καθιέρωση της υποχρεωτικής παράστασης δικηγόρου στα κακουργήματα είναι θετική και επιβεβλημένη (και ισχύει έτσι κι αλλιώς για τους ενήλικες) το ίδιο θα έπρεπε να ισχύει και για τα υπόλοιπα αδικήματα ανεξαρτήτως της απειλούμενης ποινής.



Άρθρο 10



Στο άρθρο αυτό περιέχονται κάποιες επουσιώδεις τροποποιήσεις για τα Ιδρύματα Αγωγής ανηλίκων: προηγούμενη υποχρεωτική ακρόαση του ανηλίκου από τον δικαστή ανηλίκων ο οποίος ορίζει και η μέγιστη διάρκεια εγκλεισμού, εναρμόνιση με τα όρια ανηλικότητας που προβλέπονται από τον Π.Κ. (8-18) και μια σειρά ευχολόγια για τη μετατροπή των ιδρυμάτων αυτών σε χώρους πραγματικής ανάπτυξης της προσωπικοτήτων και των δεξιοτήτων των ανηλίκων καθώς και πρόληψης διάπραξης αξιόποινων πράξεων.

Δυστυχώς η πραγματικότητα έχει δείξει ότι τέτοια ιδρύματα αντιβαίνουν σε όλες τις σύγχρονες παιδαγωγικές, ψυχολογικές, κοινωνιολογικές απόψεις, ενώ ακριβώς οδηγούν τους ανηλίκους στη χρήση ναρκωτικών και την παραβατική συμπεριφορά τους μετά την έξοδό τους από αυτά. Το νομοσχέδιο, χωρίς συγκεκριμένο τρόπο διατυπώνει στην ουσία προτάσεις, οι οποίες ακόμη και αν κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, είναι αδύνατον να πραγματοποιηθούν χωρίς πόρους, προσωπικό και αλλαγή της λειτουργίας τους που είναι παρόμοια της φυλακής χωρίς να ονομάζεται έτσι.



Άρθρο 11



Με το άρθρο επέρχονται κάποιες τροποποιήσεις σχετικά με τις Εταιρείες Προστασίας Ανηλίκων, οι οποίες προς το παρόν συχνά υπολειτουργούν, πράγμα που θα συνεχιστεί εάν δεν διατεθούν πόροι και προσωπικό για την πρόληψη. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο διοικητικό συμβούλιο προβλέπεται να συμμετέχει εκπρόσωπος της εκκλησίας.



Άρθρο 12



Με το άρθρο προβλέπεται η ίδρυση νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με την επωνυμία «Κέντρο πρόληψης και αντιμετώπισης της θυματοποίησης και της εγκληματικότητας των ανηλίκων».





Συμπεράσματα



Θεωρούμε ότι η αντιμετώπιση της ανήλικης παραβατικότητας θα πρέπει να αλλάξει ριζικά με την κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και τη δημιουργία ανοιχτών δομών φροντίδας που θα υπάγονται στο υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Τα παιδιά χρειάζονται κοινωνική μέριμνα και προστασία και όχι κελιά και απομόνωση. Είναι πλέον αναγκαίο και η ελληνική κοινωνία να υιοθετήσει το μοντέλο πρόληψης και πρόνοιας παραγκωνίζοντας τη λογική της καταστολής και μηδενικής ανοχής. Κάθε ανήλικος κρατούμενος συνεπάγεται σε έναν ακόμα ενήλικο κρατούμενο λίγα χρόνια μετά. Κάθε παιδί που κλείνουμε στη φυλακή συνεπάγεται σε μία ακόμα αποτυχία της κοινωνίας να το σώσει. Το Κράτος οφείλει να κάνει την αρχή και να δώσει το παράδειγμα στην υπόλοιπη κοινωνία ώστε να προστατευτούν αυτά τα παιδιά. Κανένα παιδί σε κελί.



Χάρτης για την αντιμετώπιση της ανήλικης παραβατικότητας



• Κατάργηση των φυλακών ανηλίκων

• Δημιουργία ανοιχτών δομών φροντίδας και προστασίας ανηλίκων

• Κατάργηση του ποινικού μητρώου

• Κατάργηση των πειθαρχικών ποινών

• Κατάργηση της προφυλάκισης

• Εφαρμογή του μέτρου της ημιελεύθερης διαβίωσης αντί του εγκλεισμού

• Απαγόρευση εγκλεισμού ανηλίκων κρατουμένων με ενήλικους

• Απαγόρευση κολπικού και πρωκτικού ελέγχου

• Στελέχωση των δομών με εξειδικευμένο προσωπικό και όχι με σωφρονιστικούς υπαλλήλους

• Κατάργηση του μέτρου της διοικητικής κράτησης

• Οι δομές αντιμετώπισης ανήλικης παραβατικότητας να υπάγονται στο Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και όχι στο υπουργείο Δικαιοσύνης

• Δημιουργία γραφείου επανένταξης κρατουμένων

• Δημιουργία ταμείου πρόνοιας και οικονομικής στήριξης αποφυλακισθέντων

• Ειδική κατάρτιση των δικαστών και εισαγγελέων

ΝΕΚΡΟΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΣ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΣΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑ..ΧΩΡΙΣ Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ...

ΝΕΚΡΟΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΣ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΣΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑ..ΧΩΡΙΣ Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ...

ΠΕΘΑΙΝΕΙ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΙΠΟΤΕ...ΛΕΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΡΟΥΤΙΝΑ...
Νεκρός βρέθηκε την Παρασκευή το πρωί στις φυλακές της Κέρκυρας Έλληνας ισοβίτης. Ο νεκρός βρέθηκε στο κελί του και η αστυνομία απέκλεισε ο θάνατος να οφείλεται σε εγκληματική ενέργεια. Η αιτία του θανάτου ακόμη διερευνάται.

ΠΡΕΖΑ TV

12-4-2010


http://www.enimerosi.com/
http://prezatv.blogspot.com/2010/04/blog-post_6940.html

20χρονος κρατούμενος απαγχονίστηκε στο Α.Τ. Νέας Ιωνίας

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ
Επιμέλεια: Βάσω Σαμακοβλή



9/4/2010


Τραγική «απόδραση» 20χρονου αλλοδαπού κρατουμένου από τα Κρατητήρια του Αστυνομικού Τμήματος Ν. Ιωνίας. Ο υπό απέλαση νεαρός κρατούμενος εξέπνευσε στην τουαλέτα του κελιού του με αυτοσχέδιο βρόγχο.

Την υπόθεση αυτοκτονίας του κρατουμένου ερευνά η Εισαγγελία Βόλου, ενώ Ένορκη Διοικητική Εξέταση έχει διατάξει η Αστυνομική Διεύθυνση Μαγνησίας. Στο μεταξύ αστυνομικά μέτρα λαμβάνει η Διεύθυνση και τα κεντρικά Αστυνομικά Τμήματα, καθώς δεν αποκλείεται το περιστατικό να προκαλέσει διαδηλώσεις και πορείες διαμαρτυρίας.
Ο υπήκοος Γεωργίας ήταν μόνος του στο κρατητήριο του Αστυνομικού Τμήματος Ν. Ιωνίας. Επέστρεψε το πρωί, περίπου στις 9, στο κελί των κρατητηρίων, μετά από δύο ημέρες προσωρινής κράτησης στην Υποδιεύθυνση Ασφάλειας Βόλου, όπου μεταφέρθηκε λόγω τακτικής απολύμανσης στους χώρους του Α.Τ. Νέας Ιωνίας.
Αστυνομικοί άκουγαν, λένε, το τραγούδι του μέχρι και λίγη ώρα πριν το απονενοημένο διάβημά του. Ακολούθησε σιωπή. Με κινήσεις που κανείς δεν αντιλήφθηκε ο νεαρός Γεωργιανός ξήλωσε το σεντόνι του κρεβατιού του. Με το ύφασμα δημιούργησε αυτοσχέδια θηλιά και κατευθύνθηκε στην τουαλέτα του κελιού, όπου εξωτερικά οι αστυνομικοί φρουροί δεν μπορούσαν να έχουν οπτική επαφή μαζί του.
Έδεσε την άκρη του σεντονιού σε σίδερο από το φεγγίτη εξαερισμού της τουαλέτας σε ύψος δύο μέτρων και πέρασε τη θηλιά στο λαιμό. Βρέθηκε απαγχονισμένος από αστυνομικό του Τμήματος στη 1 μ.μ., όταν κατευθύνθηκε στο κελί για να τον ρωτήσει για το μεσημεριανό φαγητό.
Ο αστυνομικός είδε το κελί άδειο. Στο κάλεσμα προς τον κρατούμενο δεν πήρε απάντηση. Τότε κατευθύνθηκε στην τουαλέτα, αντικρίζοντας τον κρεμασμένο νεαρό αλλοδαπό.
Συνάδελφοι του αστυνομικού έσπευσαν στην τουαλέτα του κρατητηρίου και απελευθέρωσαν τον κρατούμενο από τη θηλιά. Σύμφωνα με πληροφορίες, το σώμα του ήταν ακόμη ζεστό, που δείχνει ότι είχε αφήσει την τελευταία του πνοή λίγο πριν. Οι προσπάθειες ανάνηψής του ωστόσο δεν είχαν δυστυχώς αποτελέσματα.
Σε βάρος του 20χρονου Γεωργιανού εκκρεμούσε απόφαση διοικητικής απέλασης. Ο ίδιος φέρεται να είχε καταθέσει αίτημα για χορήγηση πολιτικού ασύλου από το 2009, ενώ ήταν έγκλειστος των φυλακών της Αυλώνας, όπου εξέτιε ποινή για τα αδικήματα της κλοπής και της απείθειας.
Μετά την αποφυλάκισή του από τις φυλακές Αυλώνα είχε συλληφθεί για χρήση πλαστών εγγράφων και οδηγήθηκε στις φυλακές Κασσαβέτειας.
Ο Γεωργιανός κρατούμενος αποφυλακίστηκε πριν από δύο περίπου εβδομάδες από τις φυλακές Κασσαβέτειας. Με απόφαση διοικητικής απέλασης σε βάρος του, μετά την αποφυλάκισή του κρατήθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα Αλμυρού. Την περασμένη Δευτέρα έγινε μεταγωγή του στο Κρατητήριο του Αστυνομικού Τμήματος Ν. Ιωνίας, ενώ τις επόμενες δύο ημέρες κρατήθηκε στην Ασφάλεια για τις ανάγκες απολύμανσης των κελιών στη Ν. Ιωνία. Επέστρεψε στο Τμήμα χθες περίπου στις 9 το πρωί.
Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές αναμενόταν να εγκριθεί η μεταγωγή του στην Αθήνα, ώστε να παρουσιαστεί ενώπιον Επιτροπής για τη χορήγηση ασύλου.
Διατάχθηκε ΕΔΕ

Στο Αστυνομικό Τμήμα Ν. Ιωνίας μετέβη ιατροδικαστής της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Λάρισας. Η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε ότι ο 20χρονος ήταν χρήστης ή πρώην χρήστης ναρκωτικών ουσιών. Στα χέρια του υπήρχαν σημάδια από χρήση ηρωίνης.
Την προανάκριση ανέλαβε ο Εισαγγελέας Υπηρεσίας Πρωτοδικών Βόλου, ενώ διατάχθηκε η διενέργεια Ένορκης Διοικητής Εξέτασης για την αυτοκτονία του κρατουμένου.
Για το θάνατο του 20χρονου Γεωργιανού ενημερώθηκε η Πρεσβεία της χώρας του στην Αθήνα, προκειμένου να εντοπιστούν και ειδοποιηθούν τα συγγενικά του πρόσωπα για την κατάληξή του.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι γονείς του άτυχου κρατουμένου διαμένουν στη Γεωργία, ενώ οι αρχές αναζητούσαν συγγενείς του -και συγκεκριμένα ξαδέρφια του- οι οποίοι φέρεται να διαμένουν στην Αθήνα.
Με την υπόθεση αυτοκτονίας του αλλοδαπού κρατουμένου αναμένεται να ασχοληθεί η ομάδα δικηγόρων του Δικηγορικού Συλλόγου Βόλου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Σύμφωνα με τη δικηγόρο, μέλος της ομάδας του Δ.Σ.Β. Ελένη Δημητρίου, πρόκειται για συνήθη πρακτική να κρατούνται αλλοδαποί, ενώ έχουν εκτίσει την ποινή τους, μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία απέλασής τους ή τους δοθεί άσυλο.

Την ίδια ώρα οικτρές χαρακτηρίζονται οι συνθήκες κράτησής τους. Από τα στοιχεία που έχει η Ομάδα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Δ.Σ.Β., συνεχίζοντας την έρευνα σχετικά με το θέμα, οι συνθήκες κράτησης χαρακτηρίζονται άθλιες και τριτοκοσμικές.

http://www.taxydromos.gr/ArticleDetail.aspx?nodeSerial=001001001001&nodeId=6&articleId=22145

Παρατηρήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη στο νομοσχέδιο για την παραβατικότητα των ανηλίκων

Ο Συνήγορος του Πολίτη, με την ιδιότητά του ως Συνήγορος του Παιδιού, απέστειλε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων παρατηρήσεις του σχετικά με το σχέδιο νόμου για την παραβατικότητα των ανηλίκων.

Το σχέδιο νόμου παρουσιάστηκε από το Υπουργείο στις 23 Μαρτίου και αναρτήθηκε στον ιστοχώρο του προς δημόσια διαβούλευση. Με επιστολή του προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης ο Συνήγορος του Παιδιού καλωσορίζει τις σχεδιαζόμενες ρυθμίσεις για την ποινική μεταχείριση των ανηλίκων και υποβάλλει παρατηρήσεις του τόσο για τις προβλέψεις του νομοσχεδίου όσο και για ζητήματα που κατά την κρίση του απουσιάζουν από αυτό.

Ο Συνήγορος μεταξύ άλλων προτείνει:
- Την επέκταση της ηλικίας έναρξης της δυνατότητας επιβολής προσωρινής κράτησης και ποινικού σωφρονισμού στα 16 χρόνια συμπληρωμένα, τονίζοντας ότι και για τις μεγαλύτερες ηλικίες ανηλίκων που καταδικάζονται, ο κανόνας θα πρέπει να είναι η επιβολή αναμορφωτικών ή θεραπευτικών μέτρων και όχι σωφρονιστικών.

- Την ενίσχυση της εφαρμογής όλων των προβλεπόμενων από τον ν.3189/03 αναμορφωτικών μέτρων.
- Την θεσμοθέτηση της δυνατότητας επιβολής αναμορφωτικών μέτρων και σε ανηλίκους που δικάζονται αφότου ενηκιώνονται.
- Την ρητή αναφορά στο νόμο ότι για την κρίση της προσωπικότητας του ανηλίκου από το δικαστήριο λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική έρευνα της υπηρεσίας επιμελητών ανηλίκων.
- Την μη εφαρμογή της επιβολής εγκλεισμού σε ίδρυμα αγωγής, σε ανηλίκους "με δυσχέρεια κοινωνικής προσαρμογής" που δεν έχουν διωχθεί ή καταδικαστεί για ποινικά αδικήματα.
- Την ανάπτυξη μονάδων μέριμνας, όπως ειδικών στεγών και ξενώνων φιλοξενίας και θεραπευτικών κέντρων για εφήβους με προβλήματα ψυχικών διαταραχών και τοξικοεξάρτησης.
- Την εξειδίκευση των δικαστών ανηλίκων και την παραμονή τους στην θέση αυτή πέραν της προβλεπόμενης 6ετίας.
- Την πρόβλεψη κριτηρίων και διαδικασίας χρηματοδότησης των Εταιρειών Προστασίας Ανηλίκων, της έμμισθης απασχόλησης επιστημονικού δυναμικού και λειτουργίας κοινωνικής υπηρεσίας σε αυτές και την πρόβλεψη πλαισίων λειτουργίας και εποπτείας των στεγών που λειτουργούν από τις ΕΠΑ.
- Την εστίαση του υπό ίδρυση νέου νομικού προσώπου σε ενέργειες έρευνας, τεκμηρίωσης, ευαισθητοποίησης και πραγματοποίησης εισηγήσεων προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης και όχι υποκατάστασης άλλων υπηρεσιών που έχουν αντίστοιχες αρμοδιότητες αλλά δεν έχουν υποστηριχθεί κατάλληλα μέχρι σήμερα από την Πολιτεία.
- την εισαγωγή ρυθμίσεων για το ποινικό μητρώο των ανηλίκων, σύμφωνα με σχετική έκθεση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Δείτε εδώ ολόκληρη την επιστολή του Συνηγόρου, που συνυπογράφεται από τους κ.κ. Γ.Καμίνη και Γ.Μόσχο.

http://www.0-18.gr/gia-megaloys/nea/paratiriseis-toy-synigoroy-toy-politi-sto-nomoschedio-gia-tin-parabatikotita-ton-anilikon






Αθήνα 01.04.2010

Αρ.πρ. 22/01.04.10



Προς: κ.κ. Χάρη Καστανίδη

Υπουργό Δικαιοσύνης, Διαφάνειας

και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Μεσογείων 96 - 11527 Αθήνα



Αξιότιμε κύριε Υπουργέ,



Πρόσφατα δώσατε στη δημοσιότητα το σχέδιο νόμου με τίτλο «Βελτιώσεις της νομοθεσίας για τους ανήλικους δράστες και ίδρυση νομικού προσώπου για την πρόληψη και αντιμετώπιση της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από ανηλίκους». Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, χαιρετίζει την παραπάνω νομοθετική πρωτοβουλία θεωρώντας την δικαιοκρατικά ορθή και δικαιοπολιτικά πρόσφορη, ως προς τις προβλέψεις που αφορούν την ποινική μεταχείριση των ανηλίκων. Συγχρόνως με το εν λόγω σχέδιο νόμου γίνονται ορισμένες θετικές, αλλά κατά την άποψή μας ατελείς προβλέψεις ως προς την λειτουργία και το έργο των Εταιρειών Προστασίας Ανηλίκων και την ίδρυση νέου νομικού προσώπου με την επωνυμία «Κέντρο πρόληψης και αντιμετώπισης της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από των ανηλίκων».

Σε ό,τι αφορά καταρχάς τον ποινικό σωφρονισμό, χωρίς να υποτιμούμε τα στατιστικά δεδομένα της παραβατικότητας των ανηλίκων, εστιάζουμε στην παιδαγωγική μεταχείριση των εφήβων μέσα από προγράμματα και μέτρα, που απομακρύνουν το ενδεχόμενο του εγκλεισμού τους σε σωφρονιστικό κατάστημα. Οι επιστημονικές μελέτες στην χώρα μας αλλά και διεθνώς έχουν αποδείξει ότι ο ποινικός σωφρονισμός ανηλίκων είναι ελάχιστα αποτελεσματικός ως προς τη μετέπειτα συμμόρφωσή τους, γεγονός που αποδεικνύεται και από την ιδιαίτερα υψηλή υποτροπή των νέων, στους οποίους επιβάλλεται εγκλεισμός σε σωφρονιστικό κατάστημα, που ανέρχεται μέχρι και 80% . Άλλωστε η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού αναφέρει ρητά ότι: «Η σύλληψη, κράτηση ή φυλάκιση ενός παιδιού πρέπει να είναι σύμφωνη με το νόμο, να μην αποτελεί παρά ένα έσχατο μέτρο και να είναι της μικρότερης δυνατής χρονικής διάρκειας» (ν. 2101/92, αρ.37 παρ. 2).

Κατά συνέπεια, οι προβλέψεις του παραπάνω σχεδίου νόμου, που αφορούν την ποινική μεταχείριση των ανηλίκων, όπως αυτές της τροποποίησης του άρθρου 54 ΠΚ, της αύξησης της ηλικίας έναρξης για την επιβολή του ποινικού σωφρονισμού από τα 13 στα 15 έτη, της επιβολής του ποινικού σωφρονισμού μόνο σε περιπτώσεις διάπραξης αδικημάτων κακουργηματικού χαρακτήρα, και μάλιστα υπό προϋποθέσεις ειδικά οριζόμενες, του δικαιώματος παράστασης του ανηλίκου και ακρόασης στο Τριμελές Δικαστήριο Ανηλίκων, που αποφασίζει για την υπό όρους απόλυσή του, της κατάργησης της αυτόφωρης εκδίκασης αδικημάτων που τελούνται από ανηλίκους, της μείωσης της προσωρινής κράτησης στους έξι μήνες και του υποχρεωτικού διορισμού συνηγόρου κατά την εκδίκαση κακουργημάτων, δεν μπορούν παρά να τύχουν ευμενούς υποδοχής από τον Συνήγορο του Παιδιού.

Θα επιθυμούσαμε ωστόσο να καταθέσουμε ορισμένες παρατηρήσεις μας σε συγκεκριμένα σημεία του υπό διαβούλευση νομοσχεδίου. Ειδικότερα:

Άρθρο 2 παρ.1, που αντικαθιστά τις παρ. 2 και 3 του άρθρου 126 ΠΚ

Η έναρξη της ποινικής ευθύνης σε μικρή ηλικία ίσως να ανταποκρινόταν στις κοινωνικές αντιλήψεις παλαιότερων εποχών, αλλά σήμερα η μείωση του ορίου ηλικίας χαρακτηρίζεται ακόμα και ως πολιτισμική οπισθοδρόμηση . Άξια μνείας είναι η σύσταση, που απευθύνουν οι Κανόνες του Πεκίνου στα κράτη μέλη να αποφεύγουν την έναρξη της ποινικής ευθύνης σε πρώιμο ηλικιακό στάδιο, λαμβάνοντας υπόψη τη συναισθηματική, διανοητική και ψυχική ωριμότητα. Έτσι η πρόβλεψη για την επιβολή περιορισμού σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων από την ηλικία των 15 ετών και πάνω, κινείται στην παραπάνω οπτική. Θα τολμούσαμε, όμως, να προτείνουμε την επέκταση της ηλικίας αυτής στα 16 έτη, καθώς θεωρείται ότι ανταποκρίνεται περισσότερο στις σύγχρονες τάσεις της ψυχολογίας, που τοποθετούν την έναρξη της ψυχοκοινωνικής ωριμότητας του ανηλίκου στην ηλικία αυτή. Το ελάχιστο ηλικιακό όριο των 16 ετών ισχύει σήμερα σε χώρες, όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Πολωνία και το Βέλγιο, ενώ είναι σαφής στη διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και στο δημόσιο λόγο πολλών κρατών, η τάση ακριβώς να αυξηθούν κατά το δυνατό τα ελάχιστα ηλικιακά όρια για την έναρξη του ποινικού σωφρονισμού (φθάνοντας ακόμη και στα 18 έτη, που ισχύει στο Λουξεμβούργο).

Επί πλέον, κατά τις επανειλημμένες επισκέψεις μας στα Ειδικά Καταστήματα Κράτησης Νέων της χώρας μας, έχουμε διαπιστώσει ότι οι επικρατούσες σε αυτά συνθήκες ουδόλως ανταποκρίνονται στις ανάγκες της παιδικής ηλικίας. Επισημαίνεται επίσης ότι οι κρατούμενοι ανήλικοι συμβιώνουν με νεαρούς ενήλικες και αποκτούν εμπειρίες που, αντί να συμβάλλουν στην αποτροπή της περαιτέρω εγκληματικής τους εμπλοκής, στην πράξη επιτείνουν την εξοικείωσή τους με τις εγκληματικές συμπεριφορές και την κοινωνική περιθωριοποίησή τους . Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει εκφράσει την άποψη ότι όλοι οι ανήλικοι (κάτω των 18 ετών), στους οποίους επιβάλλονται στερητικές της ελευθερίας ποινές, θα έπρεπε να κρατούνται ξεχωριστά από τους νεαρούς ενήλικες και σε συνθήκες ανταποκρινόμενες στις ιδιαίτερες ανάγκες και τα δικαιώματα της ηλικίας τους. Επειδή ωστόσο φαίνεται ότι στην πράξη το μέτρο αυτό δεν είναι εύκολο να εφαρμοστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά ιδίως εξαιτίας της εκτίμησης περί της ψυχοκοινωνικής ανωριμότητας των παιδιών κάτω των 16, στην ελληνική τουλάχιστον κουλτούρα και πραγματικότητα, εκτιμούμε ότι θα πρέπει ο νομοθέτης να αποκλείσει τον ποινικό εγκλεισμό ανηλίκων μέχρι και την ευαίσθητη ηλικία των 16 χρόνων, που μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για την μετέπειτα εξέλιξή τους, και να προκρίνει και για αυτούς την επιβολή αναμορφωτικών ή θεραπευτικών μέτρων, καθώς οι ανάγκες συνέτισης και αναμόρφωσης τους μπορούν να καλυφθούν από υπάρχουσες δομές και πλαίσια φροντίδας στην κοινότητα.

Άρθρο 2 παρ. 1 εδ. 3

1. Η διατύπωση του εν λόγω εδαφίου, σύμφωνα με την οποία, στην περίπτωση που ο ανήλικος έχει συμπληρώσει τα 15 έτη, επιβάλλονται αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα, μόνο «αν δεν υπάρχει περίπτωση να υποβληθεί ο ανήλικος σε ποινικό σωφρονισμό», κινδυνεύει ενδεχομένως να παρερμηνευθεί και να απομακρύνει από το πνεύμα που διαπνέει το σχέδιο νόμου, δηλ. την προτεραιοποίηση των λοιπών μέτρων και την εφαρμογή του ποινικού σωφρονισμού μόνο σε ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να γίνει σαφές ότι η επιβολή ποινικού σωφρονισμού αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα και ίσως θα μπορούσε να προταθεί εναλλακτικά η διατύπωση: «εκτός αν κριθεί αναγκαίο να υποβληθεί ο ανήλικος σε ποινικό σωφρονισμό…».

2. Επί πλέον, λαμβάνοντας υπόψη ότι η εκδίκαση των υποθέσεων των ανηλίκων γίνεται ορισμένες φορές με καθυστέρηση, όταν αυτοί έχουν ήδη συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους, θα θέλαμε να προτείνουμε τη θέσπιση της δυνατότητας να επιβάλλονται αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα και σε νεαρούς που δικάζονται μετά τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας τους για αδικήματα που διέπραξαν όσο ήταν ανήλικοι, εφόσον κριθεί από το δικαστήριο ότι τα μέτρα αυτά θα βοηθήσουν στη συγκράτησή τους από την τέλεση νέων αξιόποινων πράξεων (συμπλήρωση του α. 130 παρ.1 ΠΚ). Η δυνατότητα αυτή παρέχεται στην πράξη από ορισμένα δικαστήρια ανηλίκων κατά διασταλτική ερμηνεία του νόμου, ωστόσο είναι χρήσιμο να προβλέπεται ρητά και με νομοθετική ρύθμιση. Από τη μελέτη της αιτιολογικής έκθεσης του σχεδίου νόμου εξάλλου προκύπτει ταύτιση του Υπουργείου με την παραπάνω πρόταση, χωρίς ωστόσο η σχετική τροποποίηση να έχει περιληφθεί στο σχέδιο (βλ. σελ. 3 της Αιτ. Έκθεσης, όπου αναγνωρίζεται ότι: «Το μεταβατικό στάδιο προς την ενηλικίωση φαίνεται να έχει παραταθεί…Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να τροποποιηθεί το άρθρο 130 του Ποινικού Κώδικα» και επισημαίνεται η ανάγκη ρητής πρόβλεψης της δυνατότητας του δικαστή να επιβάλλει και σε νεαρούς ενήλικες, 18-21 ετών, αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα).

Άρθρο 2 παρ. 2, που αντικαθιστά την παρ. 1 του άρθρου 127 ΠΚ

1. Η σύνδεση της επιβολής του ποινικού σωφρονισμού με το διαπραχθέν αδίκημα και όχι με την πρόγνωση της μέλλουσας διαγωγής του ανήλικου παραβάτη είναι αναμφισβήτητα σύμφωνη με την αρχή της ενοχής. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μας, η φράση «…ή αποτελεί μέρος της ευρύτερης εγκληματικής δραστηριοποίησης του» καταλείπει πεδία αυθαίρετης ερμηνείας και θα πρέπει να διασαφηνιστεί ή να απαλειφθεί. Ίσως προτιμότερο θα ήταν να χρησιμοποιηθεί η φράση «..η τελείται κατ’ εξακολούθηση ή καθ’ υποτροπή», που έχει προταθεί από τον καθηγητή κ. Νέστορα Κουράκη .

2. Επί πλέον, επισημαίνεται ότι η έρευνα της προσωπικότητας του ανηλίκου, σύμφωνα και με τη θεωρία , θα πρέπει να γίνεται από ειδικούς επιστήμονες και όχι εμπειρικά από το δικαστή, κατά το σύντομο χρονικό διάστημα της δίκης. Στη δικαστική πρακτική των δικαστηρίων ανηλίκων Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, και σύμφωνα με το Π.Δ. 49/70 που διέπει την λειτουργία των υπηρεσιών επιμελητών ανηλίκων, η δικαστική κρίση βασίζεται στη διεξαχθείσα από τους επιμελητές ανηλίκων κοινωνική έρευνα, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις των δικαστηρίων ανηλίκων της περιφέρειας συχνά επιβάλλονται μέτρα σε ανηλίκους χωρίς την προηγούμενη διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας για την προσωπικότητα του ανηλίκου δράστη. Για τον λόγο αυτό, προτείνουμε να περιληφθεί διάταξη, σύμφωνα με την οποία «το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του έκθεση κοινωνικής έρευνας, η έλλειψη της οποίας συνιστά σημαντικό αίτιο αναβολής της δίκης». Η κοινωνική έρευνα άλλωστε είναι απαραίτητο να διεξάγεται σε κάθε περίπτωση που η επιβολή μέτρου βασίζεται και στην εκτίμηση της προσωπικότητας του ανηλίκου δράστη.

3. Τέλος, επειδή σε αρκετές περιπτώσεις, για την αποτροπή του ανηλίκου από την τέλεση νέων αξιόποινων πράξεων, δεν είναι απαραίτητος ο ποινικός σωφρονισμός, αλλά θα αρκούσε η απειλή αυτού, προτείνουμε την προσθήκη στο άρθρο 127 ΠΚ μιας παραγράφου, με την οποία να παρέχεται στο δικαστήριο η δυνατότητα να μετατρέπει ή να αναστέλλει υφ’ όρον, με ή χωρίς επιτήρηση, μια ποινή ποινικού σωφρονισμού, σύμφωνα και με τη σχετική πρόταση της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής Κρουσταλάκη που εισηγήθηκε τις ρυθμίσεις του ν.3189/2003.



Άρθρο 4

Συμφωνούμε με την ανάγκη εξειδίκευσης των Δικαστών Ανηλίκων και μεγαλύτερης διάρκειας παραμονής τους στις θέσεις αυτές, προτείνουμε μάλιστα για χρονικό διάστημα που δεν περιορίζεται σε δύο μόνο τριετίες. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η αποκτηθείσα εμπειρία για μεγαλύτερο χρόνο προς το συμφέρον των ανηλίκων. (βλ. και πρόταση καθ. Ν.Κουράκη, όπ.π., ο οποίος εισηγήθηκε τη δεκαετή διάρκεια).

Επί πλέον, όπως καλώς γνωρίζετε, αν και σύμφωνα με το άρθρο 26 παρ.3 του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών, Δικαστής Ανηλίκων ορίζεται κατά προτίμηση όποιος έχει ειδικές γνώσεις, στην πράξη κάτι τέτοιο δεν εφαρμόζεται, καθώς η εκπαίδευση των δικαστών δεν περιλαμβάνει τα σχετικά μαθήματα. Προτείνουμε να προβλέπεται ότι προτιμώνται οι δικαστές που έχουν παρακολουθήσει σχετικά επιμορφωτικά σεμινάρια ή είναι κάτοχοι διδακτορικού διπλώματος ή μεταπτυχιακού τίτλου στο ειδικό αντικείμενο, ώστε η Εθνική Σχολή Δικαστών να δεσμευθεί στην οργάνωσή τους, καθώς η θέση των δικαστών ανηλίκων τους επιβαρύνει με σημαντικά επιπρόσθετα καθήκοντα .

Άρθρο 5

Θεωρούμε πολύ σημαντική και ανταποκρινόμενη στις προβλέψεις της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ν. 2101/92, αρ. 12) την εισαγωγή του κανόνα να απαιτείται η ακρόαση του ανηλίκου, όταν ο εισαγγελέας απέχει της ποινικής δίωξης και επιβάλλει με διάταξη ένα ή περισσότερα αναμορφωτικά μέτρα. Γεννώνται ωστόσο ερωτήματα σχετικά με την προτεινόμενη διατύπωση: «εφόσον αυτή είναι εφικτή», η οποία επιδέχεται ερμηνειών και μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του δικαιώματος για λόγους, που δεν καθιστούν την άσκησή του αντικειμενικά ανέφικτη, αλλά απλά τη δυσχεραίνουν (λ.χ. ανήλικος που αδυνατεί να επικοινωνήσει χωρίς διερμηνέα, φόρτος εργασίας του εισαγγελέα, κ.ά.).

Άρθρο 8, που αντικαθιστά την παρ. 5 του άρθρου 282 ΚΠΔ

Σχετικά με την προσωρινή κράτηση επικροτούμε τη μείωση του χρόνου αυτής και θα τολμήσουμε να προτείνουμε την επιβολή της μόνο για τους ανηλίκους, που έχουν συμπληρώσει το 16 έτος της ηλικίας τους καθώς, όπως ήδη αναφέραμε παραπάνω, θεωρούμε ότι ανήλικοι μικρότερης ηλικίας δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ψυχοκοινωνική ωριμότητα, με αποτέλεσμα η κράτησή τους να είναι εξαιρετικά επαχθής.





Άρθρο 10, που τροποποιεί τις παρ. 1 έως 5 του άρθρου 17 του ν. 2298/95

Ο Συνήγορος του Παιδιού εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις σχετικά με την επιβολή του στερητικού της ελευθερίας αναμορφωτικού μέτρου του εγκλεισμού σε Ίδρυμα Αγωγής, σε ανηλίκους που δεν έχουν διωχθεί ή καταδικαστεί για την διάπραξη ποινικού αδικήματος, αλλά «διαβιώνουν σε κοινωνικό περιβάλλον ατόμων τα οποία τελούν καθ’ έξη ή κατ’ επάγγελμα αξιόποινες πράξεις». Κατά την άποψή μας στους εν λόγω ανηλίκους, όπως και σε αυτούς που αντιμετωπίζουν «δυσχέρειες κοινωνικής προσαρμογής», θα πρέπει να παρέχεται προστασία, με εισαγωγή σε κατάλληλες μονάδες μέριμνας και παιδαγωγικής φροντίδας, όπως ξενώνες ή στέγες φιλοξενίας, οι οποίες θα πρέπει να δημιουργηθούν από την Πολιτεία προκειμένου να υποστηρίξουν την εκπαιδευτική και κοινωνική τους ένταξη.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσουμε ότι από τις επισκέψεις μας το Ίδρυμα Αγωγής Ανηλίκων Αρρένων Βόλου (το μόνο Ίδρυμα Αγωγής που λειτουργεί στην χώρα μας σήμερα) έχουμε διαπιστώσει ότι αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Ειδικότερα, το προσωπικό του δεν είναι εξειδικευμένο (ανειδίκευτοι σωφρονιστικοί υπάλληλοι αντί παιδαγωγών), ενώ στο ίδρυμα εισάγονται ανήλικοι με πολύ διαφορετικές ανάγκες (ανήλικοι σε κίνδυνο, ανήλικοι που έχουν διαπράξει αδικήματα, ορισμένοι εξ αυτών άτομα με νοητική στέρηση ή άλλες αναπηρίες, έφηβοι χρήστες ουσιών –ορισμένες φορές μάλιστα με συμπτώματα εξάρτησης-, κ.ά.), χωρίς αντίστοιχα να μπορεί να υπάρχει συστηματική παρέμβαση για την κάλυψη των αναγκών τους. Άποψή μας είναι ότι είναι απαραίτητο να υπάρξουν ξεχωριστές μονάδες για τις διαφορετικές κατηγορίες αναγκών των ανηλίκων, όπως επιχειρήθηκε να γίνει με το νομοσχέδιο για τις Μονάδες Μέριμνας Νέων, που ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης το 2003, αλλά ουδέποτε ψηφίστηκε στη Βουλή. Το Ίδρυμα Αγωγής Ανηλίκων θα πρέπει να διατηρήσει τη μορφή ιδρύματος, όπου τοποθετούνται σε καθεστώς κλειστής κατ’ αρχήν και ημιελεύθερης στη συνέχεια διαβίωσης, ανήλικοι παραβάτες του νόμου, για τους οποίους τα ηπιότερα αναμορφωτικά μέτρα κρίνονται ανεπαρκή, ωστόσο η ηλικία τους, τα αδικήματα που έχουν διαπράξει και η προσωπικότητά τους δεν συντείνουν στην επιβολή ποινικού σωφρονισμού. Αντίθετα, ανήλικοι με δυσχέρειες κοινωνικής προσαρμογής, που δεν έχουν διωχθεί ή καταδικαστεί για τη διάπραξη αδικήματος, θα πρέπει να τοποθετούνται σε ειδικές στέγες και ξενώνες φιλοξενίας, με κατάλληλη στελέχωση και υποστηρικτικό – παιδαγωγικό πρόγραμμα που θα επιδιώκει την ορθή κοινωνικοποίησή τους. Τέτοια μονάδα δεν υπάρχει σήμερα στην χώρα μας. Ωστόσο, η ΜΚΟ «Παιδικά Χωριά SOS» λειτούργησε με επιτυχία επί μία διετία ξενώνα για εναντιωματικούς εφήβους, ο οποίος, παρά το γεγονός ότι κάλυπτε σημαντικότατες ανάγκες από εκείνες που περιγράφηκαν αμέσως παραπάνω, δυστυχώς ανέστειλε την λειτουργία του τον Ιούνιο του 2009, λόγω ανεπαρκούς υποστήριξης από την Πολιτεία.



Τέλος, ο Συνήγορος του Πολίτη εκτιμά στο ίδιο πνεύμα ότι θα πρέπει να προβλεφθούν και να λειτουργήσουν οπωσδήποτε θεραπευτικές μονάδες για ανηλίκους με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, νοητική υστέρηση ή άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας και κέντρα για τοξικοεξαρτημένους εφήβους.



Άρθρο 11

Οι Εταιρείες Προστασίας Ανηλίκων μπορούν να επιτελούν σημαντικότατο κοινωνικό έργο και, όπως ορθά επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση, μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να μπορούν αν ανταποκριθούν στο έργο που τους έχει ανατεθεί. Ωστόσο, για την ενίσχυση των Εταιρειών θα πρέπει να υπάρξουν ασφαλιστικές δικλείδες που θα διευκολύνουν την ουσιαστική λειτουργία τους, οι οποίες φαίνονται να απουσιάζουν από το σχέδιο νόμου. Ειδικότερα, στο εν λόγω άρθρο:

- Δεν προβλέπεται η μερική απαλλαγή των Προέδρων των Εταιρειών – τουλάχιστον στις μεγαλύτερες πόλεις, όπου οι ΕΠΑ έχουν αυξημένο φόρτο υποχρεώσεων- από τα καθήκοντά τους στο δικαστικό σώμα, ώστε να μπορούν απρόσκοπτα να ασχολούνται με το έργο τους.

- Δεν προβλέπονται κριτήρια και διαδικασίες χρηματοδότησης των Εταιρειών από τον κρατικό προϋπολογισμό.

- Δεν προβλέπεται η έμμισθη απασχόληση επιστημονικού προσωπικού, πλήρους ή έστω μερικής απασχόλησης από τις Ε.Π.Α.. Θεωρούμε απαραίτητο να προβλεφθεί η λειτουργία κοινωνικής υπηρεσίας, τουλάχιστον στις μεγαλύτερες πόλεις (Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο), προκειμένου να καταστεί εφικτή η επίτευξη της αποστολής τους.

- Δεν προβλέπονται οι όροι και τα πλαίσια λειτουργίας των στεγών φιλοξενίας ανηλίκων από τις Εταιρείες. Ας σημειωθεί ότι οι Ε.Π.Α., που σήμερα λειτουργούν τέτοιες μονάδες (Αθήνα, Πειραιά, Βόλου, Ηρακλείου Κρήτης) αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά προβλήματα σχετικά με την στελέχωσή τους. Ορισμένες στέγες χρησιμοποιούν αποσπασμένους σωφρονιστικούς υπαλλήλους αντί για παιδαγωγούς για την καθημερινή φροντίδα και παρακολούθηση των φιλοξενούμενων. Άλλες προσλαμβάνουν προσωπικό με συμβάσεις ορισμένου χρόνου (8μηνες), με αποτέλεσμα να μένει η στέγη χωρίς προσωπικό για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, ενώ κάθε χρόνο προσλαμβάνεται καινούριο προσωπικό και είναι αδύνατο να αναπτυχθούν σταθερές σχέσεις με τους φιλοξενούμενους.

- Δεν προβλέπεται το πλαίσιο και ο τρόπος κάλυψης των εξόδων για την παροχή νομικής βοήθειας σε κατηγορούμενους ανηλίκους από τις Εταιρείες Προστασίας Ανηλίκων. Σημειώνουμε ότι σήμερα επείγει η διασφάλιση της βιωσιμότητας του προγράμματος νομικής βοήθειας για νέους κατηγορουμένους των δικηγορικών συλλόγων, που κατά περιόδους χρηματοδοτείται από την Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς .



Άρθρο 12

Στο άρθρο αυτό αναφέρονται κυρίως ο χαρακτήρας, οι σκοποί και τα μέσα του νέου νομικού προσώπου, όχι όμως περισσότερα θέματα, σχετικά με την οργάνωση, τη λειτουργία, τη στελέχωση και τη δραστηριοποίησή του, που πρόκειται να ρυθμιστούν κατά ρητή πρόβλεψη με επερχόμενη Υπουργική Απόφαση.

1. Κατ’ αρχήν, επιτρέψτε μας να επισημάνουμε ως προς τον τίτλο του υπό ίδρυση νομικού προσώπου ότι, ενώ στην επικεφαλίδα του νόμου αναφέρεται ως νομικό πρόσωπο «για την πρόληψη και αντιμετώπιση της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από ανηλίκους», στο εν λόγω άρθρο χρησιμοποιείται ο όρος «εγκληματικότητα των ανηλίκων». Εκτιμούμε ότι θα ήταν σκόπιμο ο όρος «εγκληματικότητα» να αποφευχθεί, και να χρησιμοποιηθεί αντ’ αυτού ο όρος «παραβατικότητα», ο οποίος έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια για λόγους αποφυγής του αρνητικού στιγματισμού των ανηλίκων.

2. Σε ό,τι αφορά το αντικείμενο και τους σκοπούς του εν λόγω νομικού προσώπου, όπως περιγράφονται στο άρθρο 12 του παρόντος σχεδίου νόμου, σημειώνονται τα ακόλουθα:

- Προβληματίζει καταρχάς η αρμοδιότητα ενός νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου να «οργανώνει και συντονίζει το έργο των Εταιρειών Προστασίας Ανηλίκων πανελλαδικά…», τη στιγμή που οι τελευταίες αποτελούν πρόσωπα δημοσίου δικαίου. Θεωρούμε ορθότερο να προβλέπεται ότι το Κέντρο «θα παρακολουθεί το έργο των ΕΠΑ και θα εισηγείται προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης τα αναγκαία μέτρα για την βελτίωσή του».

- Η «διαμόρφωση κεντρικής υπηρεσίας καταγγελιών πράξεων κακοποίησης ή εγκατάλειψης ανηλίκων», θα πρέπει να επανεξετασθεί υπό το πρίσμα της λειτουργίας αντίστοιχων υπηρεσιών από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης, από τις κατά τόπους Εισαγγελίες Ανηλίκων αλλά και –σε ένα βαθμό- από το Συνήγορο του Παιδιού. Το ζητούμενο είναι να ενισχυθούν οι υπάρχοντες μηχανισμοί διαχείρισης καταγγελιών, ιδίως μάλιστα οι κατά τόπους εισαγγελίες, με εισαγγελικούς λειτουργούς και κοινωνικές υπηρεσίες, που θα προβαίνουν στη διερεύνηση των καταγγελιών, και όχι η δημιουργία ενός ακόμη μηχανισμού υποδοχής καταγγελιών, με αβέβαιη κατάληξη στη διαχείρισή τους.

- Θεωρούμε μάλλον προβληματική τη διατύπωση «αναλαμβάνει την προώθηση και υλοποίηση των νέων θεραπευτικών ή αναμορφωτικών μέτρων». Η υλοποίηση των νέων αναμορφωτικών μέτρων σε ένα βαθμό υπάγεται στην αρμοδιότητα των υπηρεσιών επιμελητών των δικαστηρίων ανηλίκων και σε ένα άλλο στους υπάρχοντες φορείς της κοινότητας, που παρέχουν θεραπευτικά, εκπαιδευτικά, ψυχολογικά και κοινωνικά προγράμματα για εφήβους. Αυτό που κατά την άποψή μας θεσμικά απουσιάζει μέχρι σήμερα είναι ένα σύστημα επιλογής, πιστοποίησης, εποπτείας και ενίσχυσης των φορέων που θα υλοποιούν τα σχετικά μέτρα, όπως και η προώθηση μεθοδολογικών εργαλείων και επιμόρφωσης των επαγγελματιών, που θα αναλαμβάνουν σχετικές ευθύνες. Προτείνουμε, επομένως, το Κέντρο να εστιαστεί σε αυτήν ακριβώς την οργάνωση και προώθηση της εφαρμογής των μέτρων και όχι στην απ’ ευθείας υλοποίησή τους.

- Η «διαμόρφωση μηχανισμών ανίχνευσης της κακοποίησης των παιδιών σε συνεργασία με τα σχολεία» αποτελεί ενέργεια που θα πρέπει να συνδυαστεί με την ανάπτυξη υπηρεσιών πρόνοιας και ψυχικής υγείας στο πλαίσιο του Υπουργείου Παιδείας. Επομένως, ως προς την αρμοδιότητα του Κέντρου, προτείνουμε να προβλέπεται η «συνδρομή του Κέντρου στην ανάπτυξη μηχανισμών για την ανίχνευση της κακοποίησης των παιδιών, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων».

- Προβληματισμό γεννά επίσης η διατύπωση της παρ.7 του άρ.12, σύμφωνα με την οποία «το Κέντρο ….εξομοιούται με Μη Κυβερνητική Οργάνωση (Μ.Κ.Ο) με διετή εμπειρία για την χρηματοδότηση εκτέλεσης προγραμμάτων κατά την έννοια του άρθρου 12 παρ.1. του ν. 2731/1999», καθώς τόσο ο χαρακτήρας της μη κυβερνητικής οργάνωσης όσο και η απόκτηση της διετούς εμπειρίας δεν μπορούν, κατά την εκτίμησή μας, να αποκτώνται μέσω νομοθετικής ρύθμισης, αλλά με ουσιαστική πλήρωση των συναφών προϋποθέσεων που θέτει ο παραπάνω νόμος.

Παρότι αναγνωρίζουμε τους πολύπλευρους και κοινωνικά ωφέλιμους σκοπούς του υπό δημιουργία Κέντρου, επιθυμούμε να σας εκφράσουμε την ανησυχία μας, διότι η προτεινόμενη νομοθετική ρύθμιση δεν διασφαλίζει την παραπάνω λειτουργία και αυτή εναποτίθεται στην επερχόμενη Υπουργική Απόφαση.

Συμπληρωματικές Επισημάνσεις επί του σχεδίου νόμου

Τέλος, επιπρόσθετα προς τις παρατηρήσεις της Αρχής, επί των ρυθμίσεων του σχεδίου νόμου, θα θέλαμε να σας θέσουμε υπόψη την εκτίμηση ότι η νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου σας, που αφορά τη βελτίωση της νομοθεσίας για την ποινική μεταχείριση των ανηλίκων δραστών, ίσως θα έπρεπε να περιλάβει και ρυθμίσεις που αφορούν το Ποινικό Μητρώο. Συναφείς προτάσεις έχουν διατυπωθεί τα τελευταία χρόνια τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από την Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου . Συγκεκριμένα, εκτιμούμε ότι θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθεί:

- Η κατάργηση αναγραφής στο ποινικό μητρώο ανηλίκων των αποφάσεων που αφορούν επιβολή αναμορφωτικών μέτρων. Μέχρι σήμερα προβλέπεται η διαγραφή των μέτρων με την ενηλικίωση των ανηλίκων, αλλά από την πράξη γνωρίζουμε ότι σε αρκετές περιπτώσεις η διαγραφή δεν λαμβάνει χώρα.

- Η μείωση των προθεσμιών για την καταστροφή των δελτίων ποινικού μητρώου που αφορούν επιβολή ποινικού σωφρονισμού, σε τρία έτη μετά την έκτιση της ποινής με οποιοδήποτε τρόπο, εφ’ όσον ο ελάχιστος χρόνος περιορισμού που έχει επιβληθεί δεν υπερβαίνει το έτος, και σε πέντε έτη αν υπερβαίνει το έτος, εκτός αν στο διάστημα αυτό έχει επέλθει νέα καταδίκη.

- Η πρόσβαση στο ποινικό μητρώο δικαστικής χρήσης ανηλίκων των αρχών και των προσώπων που απαριθμούνται στο εδάφιο (δ) του άρθρου 577 ΚΠΔ να μην επιτρέπεται όταν αυτά δρουν ως υποψήφιοι εργοδότες, αλλά να περιορίζεται στο ποινικό μητρώο γενικής χρήσης.

Κλείνοντας την επιστολή μας επιθυμούμε να σας διαβεβαιώσουμε για την διαθεσιμότητα της Αρχής μας να συνεισφέρει στις προσπάθειες του Υπουργείου σας για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος ποινικής μεταχείρισης των ανηλίκων και τη δημιουργία νέου νομικού προσώπου, το οποίο θα αναλάβει να συντονίσει δράσεις για την πρόληψη της θυματοποίησης και της τέλεσης αξιόποινων πράξεων από ανηλίκους. Αυτό άλλωστε ήταν και το πνεύμα της συνάντησης εργασίας που έλαβε χώρα μαζί σας και με εκπροσώπους της Εθνικής Επιτροπής της UNICEF στον Συνήγορο του Πολίτη στις 5.1.2010. Θα είμαστε στην διάθεσή σας για περαιτέρω συνεργασία.





Με τιμή



Γιώργος Β. Καμίνης Γιώργος Μόσχος





Συνήγορος του Πολίτη Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη

για τα Δικαιώματα του Παιδιού